De zalm wordt duur betaald

21 december 2012



Ernst Bulthuis is maritiem advocaat bij Van der Steenhoven Advocaten in Amsterdam. Elk nummer behandelt hij een actueel thema voor het bedrijfsleven in Zeehavens Amsterdam. Ditmaal: aansprakelijkheid in de voedselindustrie.

Het zal weinigen ontgaan zijn: de salmonellabesmetting bij visbedrijf Foppen. Voor het bedrijf even onfortuinlijk als voor de slachtoffers. Welke aansprakelijkheden bestaan er bij dergelijke zaken en welke overige juridische aspecten spelen een rol?

Voor een oordeel over aansprakelijkheid door verkeerd voedsel of verbruikswaren moeten we eerst vaststellen wat ‘verkeerd’ of gebrekkig is in juridische zin. Tabak is schadelijk voor de gezondheid, echter door een eigenschap van het product zelf. Om die reden is tabak niet per se gebrekkig in de zin van de wet. Hetzelfde geldt voor visgraten of een verdwaald kippenbotje. Dat kan overigens wel tot aansprakelijkheid leiden, als er bijvoorbeeld filet wordt gegarandeerd en het dat niet blijkt te zijn. Maar het levert niet per definitie aansprakelijkheid op op grond van gebrekkigheid van het product.
Zodra echter een product een bewerking heeft ondergaan, ligt productaansprakelijkheid op de loer. Deze kan bestaan uit invriezen, roken, steriliseren of genmodificatie. Kortom, een bewerking om het product met het oog op verbruik of consumptie te wijzigen.
Ook hier zijn nuances denkbaar, bijvoorbeeld schadelijk vlees van BSE-koeien. Het ‘gebrek’ kwam voort uit het product zelf (de koe) maar werd veroorzaakt door het voer. Deze nuances leveren geen productaansprakelijkheid op, maar het in het verkeer brengen ervan kan wel degelijk onrechtmatig zijn.

Productaansprakelijkheid versus onrechtmatige daad
Terug naar de zalm van Foppen die een bewerking had ondergaan. Naar verluidt is de bacterie terechtgekomen op zalmschalen die werden gebruikt in het productieproces. Eenmaal op het product maakt dat het product ‘gebrekkig’. Dat wil zeggen dat het niet voldoet aan de veiligheid die wij ervan mogen verwachten. Een colafles behoort niet spontaan te ontploffen, een stuk zalm behoort geen salmonella te bevatten. Let wel: ik geef hier geen oordeel over de aansprakelijkheid. Als bijvoorbeeld vast zou komen te staan dat de zalmschalen de bacterie vasthielden door een ontwerpfout, dan zou Foppen best weleens verhaal kunnen halen bij de producent van die schalen.

Indien de zalm niet voldoet, kan een claim worden gebaseerd op twee gronden. De productaansprakelijkheid noemde ik al. De tweede grond is een onrechtmatige daad van degene die het product produceerde of in het verkeer bracht. Productaansprakelijkheid is een specifieke onrechtmatige daad en staat in dezelfde afdeling van het Burgerlijk Wetboek beschreven. Handelen is onder meer onrechtmatig indien dit strijdig is met de wet. Aansprakelijkheid vereist tevens schade en een oorzakelijk verband tussen handelen en deze schade. In dit geval lijkt de onrechtmatigheid terug te voeren op handelen in strijd met de wet: een productieproces met niet hygiënische hulpmiddelen.

Op grond van onder meer de Warenwet zijn er ontzettend veel regels en besluiten die de hele productieketen beheersen qua hygiëne, quota, reclame-uitingen, etikettering enzovoorts. Er is bijvoorbeeld een apart besluit voor de minimumtemperatuur voor het roken van paling. Ergo: indien de producent deze temperatuur niet handhaaft en er ontstaat hierdoor schade, dan is er sprake van een onrechtmatige daad.

Bewijsvoordeel
Indien een claim op grond van onrechtmatige daad tevens productaansprakelijkheid oplevert, dan zijn er extra spelregels in het voordeel van de claimant (eiser). Productaansprakelijkheid is, in tegenstelling tot een onrechtmatige daad, meer een risicoaansprakelijkheid dan een schuldaansprakelijkheid. En dat levert een bewijsvoordeel op. Dit houdt in dat het niet vereist is dat de producent zich bewust was (of had moeten zijn) van het gebrek, noch dat hem iets valt te verwijten. Dat hoeft het slachtoffer dus ook niet te bewijzen. Voorts kan de producent aansprakelijkheid nooit uitsluiten, bijvoorbeeld via een contract. Met andere woorden: het is dwingend recht.

Tot slot geldt dat als er meer deelnemers in de keten aansprakelijk zijn, ieder van hen kan worden aangesproken voor het geheel. Ofwel: aansprakelijkheid is hoofdelijk en het slachtoffer kan kiezen bij wie hij zijn vordering indient. Producenten dienen zich hiervan bewust te zijn, zowel in het productieproces als in een juridisch proces. Anders wordt de vis wel érg duur betaald.

Aan de inhoud van dit artikel zijn geen rechten te ontlenen. Voor een reactie of meer informatie kunt u e-mailen met: bulthuis@vandersteenhoven.nl.

Auteur: Ernst Bulthuis

Contactgegevens
Rohe Advocaten
Herengracht 514
1017 CC Amsterdam
branches: Sundries
fax:+31 20 850 92 20
tel: +31 20 737 01 28

meer informatie