Sail-in reportage: Loodswezen

04 september 2015

Tekst: Rob Schoemaker 

De Duitse driemasterbark Alexander von Humboldt II komt bij de eerste Sail-schutting in IJmuiden als laatste de Noordersluis uit, recht in het gewoel van duizenden opwachtende scheepjes op het Noordzeekanaal. Kapitein Maren Reif en haar crew weten niet wat hen overkomt. Ook loods Rutger Vuijk, bij Sail eveneens vrijwilliger, knippert even met zijn ogen.

Die woensdag was voor de crew van de Alexander von Humboldt II – de Alex – en voor de loods vroeg begonnen. Als één van de weinige schepen was de Alex op de dag van Amsterdam Sail Parade-in direct vanaf de Noordzee aan komen varen, onder voor augustus stevige weersomstandigheden. De crew van dit opleidingsschip bestaat geheel uit vrijwilligers. Deels vaste, ervaren zeelui, deels trainees. De trainees zijn steeds wisselende groepen jeugdige en (behoorlijk meer betalende) oudere passagiers die allemaal leren wat zeilen op een tall ship inhoudt.

Om 6.30 uur kwam drie mijl buitengaats de loods aan boord en hij werd onmiddellijk naar de kapitein en de eerste officier gebracht. Rutger Vuijk: ‘Eerst moet ik weten wat het schip allemaal kan en op grond daarvan maak ik met de kapitein een plan hoe we de reis aanpakken. Het schip dat dateert uit 2011 is in feite een modern schip, alleen vangt het wat meer wind. Maar er is een boegschroef, een groot 65 graden roer, een 750 pk motor en moderne navigatieapparatuur zoals een elektronische kaart zodat we goed kunnen zien wat er aan andere schepen in de buurt is. Ik had voor we het havenhoofd binnenvoeren ruim de tijd om aan het schip te wennen. Sleepbootinzet was waarschijnlijk niet nodig, daarover was ik het snel met de kapitein eens.’

‘Een boegschroef is natuurlijk makkelijk,’ stelt kapitein Maren Reif, ‘maar door bepaalde zeilen te zetten, bereik je hetzelfde effect.’ Ja,’ lacht Vuijk, ‘maar daar moet je wel de ruimte voor hebben. En die is er vandaag op het Noordzeekanaal niet.’

Geen genade
Reif die normaal gesproken als chief officer op een 180 meter lang containerschip vaart, viert haar vakantie op de Alex: ‘Niets is heerlijker dan op open zee uitsluitend op de zeilen te varen en de wind de koers te laten bepalen. Wel altijd goed opletten: vanwege al die onervaren opvarenden besteden we noodzakelijkerwijs veel aandacht aan veiligheidsprocedures. Voor iedereen is dit vakantie, maar een vakantie van keihard werken, vaak nog harder dan op het normale werk. Het is verantwoordelijkheid nemen voor jezelf en elkaar. Zelf ben ik ooit als trainee op de voorganger Alexander von Humboldt I begonnen en ik heb alle functies en taken doorlopen. Ik heb goed leren inschatten wat mensen wel of niet aankunnen, en daarop kun je je eisen aanpassen. Maar als we een race varen zoals laatst op de Oostzee,’ lacht ze, ‘dan ken ik geen genade.’

Tussen de pieren….

LoodswezenVanwege de zuidwestenwind en de stroming laat Vuijk de Alex tot vlak bij de Zuiderpier komen en de kapitein aan het roer prikt haar dan de haven in. Voor de Alex om 9.10 uur de sluis invaart, komt eerst nog een promotieteam van sponsor Beck Bier vergezeld van vele kratjes bier aan boord van het normaal alcoholvrije schip. De Alex is als laatste schip in de eerste schutting van de Noordersluis gepland en meert dus achteraan aan de hoge kant (dat wil zeggen waar de wind vandaan komt, de rechterkant). Volop gelegenheid dus om de schepen die daarna komen en aan de lage kant moeten aanleggen, van zeer nabij langs te zien komen zoals de Stad Amsterdam, de Gotheborg, de ontroerende VOC-replica d’Halve Maen en de supersnelle catamarans van de Volvo Ocean Race. Last in, first out. Eerst gaan de schepen aan de lage kant eruit met voorop de Stad Amsterdam, en als laatste de Alex. De kenmerkende groene zeilen worden gehesen en dann geht’s los.

Fluitje
Kort daarvoor, in de relatieve rust van de sluis, was kapitein Reif nog heel opgewekt. ‘Spannend. Ik hoorde dat je bij wijze van spreken over het kanaal kan lopen, zoveel schepen en bootjes zijn er. Ja, natuurlijk zet ik iemand voorop, en wanneer schepen te dicht komen, kan ik ze altijd nog wegblazen met de scheepshoorn.’ Maar na drie minuten op het kanaal heeft de kapitein al twee man voorop geposteerd, twee man boven op de stuurhut, loeit de scheepshoorn soms constant en blijkt de loods zeer doordringend op zijn vingers te kunnen fluiten. Ook de snelle politievlet die als een driftige wesp rondzoemt om de Alex ruim baan te geven kan een vrije doorvaart niet altijd garanderen. Het adrenalineniveau stijgt tot grote hoogte.

Gaatjes
Liever anticiperen dan reageren is de mantra van het loodswezen. En goed communiceren. Vuijk, enthousiast: ‘De communicatie met de kapitein verloopt vlekkeloos. Een geluk daarbij was dat de Alex een ook bij lage snelheden prima manoeuvreerbaar schip is. Schepen als de Kruzenshtern net voor ons en de Belem net achter ons met alleen een motor en een relatief klein roer hebben het lastiger. Maar ook op een uitzonderlijke dag als vandaag kan en moet je anticiperen,’ vervolgt Vuijk. ‘We varen oostwaarts en de wind is zuidwest, dus de – vooral decoratief gehesen – groene zeilen van de Alex hangen naar links en belemmeren daar het zicht van de kapitein. Ik kon zien dat er vooral aan bakboord gaatjes waren waar het makkelijker varen was.’

Overhangende ra’s
Dan wordt het na een half uur varen plotseling nog heel spannend. De historische tjalk die aan bakboord van de Alex vaart, verlijert en komt met zijn mast rakelings bij een van de overhangende ra’s van de Alex. Vuijk en de kapitein aan het roer reageren razendsnel. Het roer wordt dwars gezet, het achterschip komt omhoog en de boegschroef geeft een klap opzij en het gevaar is afgewend. ‘Pfft,’ zegt Vuijk, ‘dat scheelde weinig. Je moet er niet aan denken. Op die meevarende boten kijken ze alleen vooruit, niet achter zich, laat staan omhoog.’

Noordzeekanaal één grote tribune
Wanneer het konvooi Beverwijk achter zich gelaten heeft, gaat het opeens een stuk rapper. Het slakkengangetje van het eerste uur wordt opgevoerd tot een vier, vijf knopen. Na vijf uur varen en vijf uur goed opletten, gadegeslagen door honderdduizenden toeschouwers, meert de Alex in hartje Amsterdam onberispelijk aan pal achter het vlaggenschip van Sail 2015 de Stad Amsterdam. Er is applaus voor de kapitein.

 

 

Contactgegevens
Loodswezen Amsterdam IJmond
Kanaaldijk 242
1975 AJ IJmuiden
branches: Port, shipping and cargo services, Sundries
fax:+31 255 564 515
tel: +31 255 564 545

meer informatie