Stadshaven Minerva als creatieve hotspot

21 december 2012



Stadshaven Minerva maakt een opvallende transformatie door. Ooit het centrum van de Amsterdamse houthavenactiviteiten is het tegenwoordig een vitaal, stedelijk bedrijventerrein waarop vooral de creatieve industrie haar oog heeft laten vallen.

15 Cris -Toala -Olivares “We zaten in Amsterdam-Noord en hadden daar alleen kantoorruimte. We begonnen te groeien en lieten ons oog vallen op de Minervahaven. De industriële setting en de ongeorganiseerdheid ervan spraken ons aan”, zegt Rober Kaizer, operationeel manager bij Barts Fashion.

De groei zette door want onlangs verhuisde het bedrijf, dat handelt in wintermodeaccessoires als handschoenen, sjaals en mutsen , naar een nieuw pand honderd meter verderop. “Hier kunnen we vier vrachtwagens in een halfuur laden en lossen. De dozen gaan via een liftsysteem van boven naar onder of andersom, terwijl de orderpicker van het fantastische uitzicht over het IJ geniet.”

Er is in de Minervahaven een soort zwaan-kleef-aan-effect ontstaan. Het oude pand van Barts is al weer verhuurd aan het nieuwe Turks spijkerbroekenmerk Fuga, terwijl intussen ook modebedrijven als Gaastra en Quicksilver zich er hebben gevestigd.

Houthandelaren
Een eeuw geleden dreven er nog boomstammen in de Minervahaven waar de houthandelaren niet alleen over een goedkope opslagplaats beschikten maar ook lage overslagkosten hadden. De invloed van het water maakt dit hout duurzamer: door dit zogeheten ‘wateren’ trok het hout minder krom en scheurde minder. Later verhuisden de boomstammen naar de wal in de oude houthavens waar ze, soms snel verzaagd, in open loodsen werden opgeslagen.

“Vanaf 2004 bleek dat houthandelaren en houtverwerkende bedrijven als Stora Enso en Hoogland hun bedrijfsvoering efficiënter en op grotere schaal verderop in de Westhaven konden uitvoeren,” zeggen Steffen Smit en Jeroen Lotze van de afdeling Vastgoed van Haven Amsterdam.

Lange lijst
Met als resultaat dat de Minervahaven goeddeels verlaten achterbleef. Maar ondanks de krediet- en vastgoedcrisis slaagde dit gebied er binnen vijf jaar in zich te ontpoppen tot een ‘hotspot’ voor de creatieve industrie. Dedato Architecten vestigde zich er als eerste, Barts volgde al snel.

Smit en Lotze overleggen een lange lijst van recreatieve, mode- en mediabedrijven die zich intussen op de oude oevers hebben gevestigd in gloednieuwe panden. Ook Tuvalu Media, maker van televisieformats uit Hilversum, en United Broadcast (exploitant van studio’s), namen begin 2012 hun intrek in een nieuw gebouw. Hergebruik van de monumentale bebouwing en andere industriële relicten bleek niet mogelijk, om de simpele reden dat die er nauwelijks zijn. Anders dan bijvoorbeeld in het Oostelijk Havengebied of, aan de overzijde van het IJ in Amsterdam-Noord (NDSM, Shell), zijn er vooral open, houten loodsen aan de Minervahaven. “Sloop en nieuwbouw lagen daarom meer voor de hand”, zegt Steffen Smit.

Oprukkende stad
De opzienbarende vastgoedontwikkeling is het gevolg van een convenant tussen de gemeente Amsterdam, Haven Amsterdam en het bedrijfsleven in de Amsterdamse haven. In dit convenant hebben deze partijen afgesproken dat de woningbouw in het Houthavengebied, inclusief een school met stedelijke allure als het Vierde Gymnasium, voorlopig de laatste woningbouwactiviteiten zijn. Een grote rol is daarbij weggelegd voor projectontwikkelaars als Heren2 en G&S Vastgoed die de erfpachtcontracten hebben overgenomen van de vertrekkende bedrijven, en nieuwe terreinen en gebouwen hebben ontwikkeld voor de creatieve industrie.

Haven Amsterdam speelt vooral een faciliterende rol en bekommert zich onder meer om de herinrichting van de openbare ruimte. Het wegdek, dat voorheen uit drie verschillende soorten klinkers en delen met asfalt bestond, hebben een passend plaveisel gekregen. Borders en boomperken zijn opgeknapt waardoor er promenades zijn ontstaan. Ook de Minerva-opstapper, een kleine bus die in de spits frequent rondritten door de Minervahaven maakt, geldt als een collectieve voorziening.

Zowel de werknemers van de bedrijven als hun gasten kunnen lunchen en dineren op het REM-eiland, het oude productieplatform waar TV Noordzee in 1964 haar (illegale) uitzendingen vanaf de Noordzee begon. Ook Pont 13, een oud IJveer, lokt menigeen voor een spannend diner met grote houtvuren.

Mede door deze faciliteiten won Haven Amsterdam met de Minervahaven in oktober de prijs voor het beste bedrijventerrein van 2012 in de categorie ‘sociaal’. “Dit heeft te maken met de goede bereikbaarheid van het openbaar vervoer, de recreatiefaciliteiten, de aanwezigheid van horecagelegenheden als ontmoetingsplaatsen en de mogelijkheid om evenementen te organiseren,” zeggen Smit en Lotze trots.

Niet in de laatste plaats bestaat er zo veel natuurlijke samenhang tussen de bedrijven dat zaken die doorgaans moeilijk van de grond komen, zelfs in gebieden met een parkmanagementconstructie (het equivalent van een vereniging van eigenaren voor bedrijven op een bedrijventerrein) hier ad-hoc, snel en efficiënt worden aangepakt. “Men weet elkaar snel te vinden,” aldus Smit.

Bewust braakliggend
Je zou zeggen dat deze place to be gemakkelijk verder is te ontwikkelen. Toch is, rekening houdend met het grote kantooraanbod in de regio Amsterdam, in overleg met het bestuur van de centrale stad besloten om een aantal kavels uit de markt te halen. “Wij verwachten eigenlijk alles wel kwijt te kunnen, maar hebben toch een terrein met een oppervlakte van tienduizend vierkante meter en twee percelen van negenhonderd vierkante meter tot ‘bewust braakliggende terreinen’ bestempeld”, zegt Jeroen Lotze.

Dat betekent allerminst dat er niets gebeurt. De beide medewerkers van Haven Amsterdam overleggen een plan voor het grote terrein van ‘actiesportmerk’ Sole Technology voor drie heuse BMX-crossbanen, waaronder een professionele. “Ze hebben naast hun eigen kantoor als het ware een speeltuin om hun producten aan de man te brengen, nieuwe accessoires te testen en kinderen uit de nabijgelegen buurten in beweging te krijgen”, aldus Lotze.

Op een ander braakliggend terrein is ruimte voor festivals en ook hoopt Haven Amsterdam dat de nu nog verspreid over de stad liggende, en sterke groeiende gaming-industrie domicilie kiest voor de Minervahaven.

Allemaal creatieve ontwikkelingen, maar kunnen er eigenlijk ook nog havengebonden bedrijven terecht? “Wij zijn wel de optie aan het overdenken om bijvoorbeeld havengerelateerde, dienstverlenende kantoorfuncties - zoals een maritiem agent, nautisch advocatenkantoor of verzekeraar – een vestigingsgelegenheid te bieden. Ze voldoen weliswaar niet aan de eis om een lading/overslagfunctie te hebben en ze maken evenmin onderdeel uit van de creatieve industrie, maar voor de kennisbundeling en uitstraling zouden ze welkom moeten zijn.”

Auteur:René Didde
Foto: Cris Toala Olivares